محمد هاشم آصف ( رستم الحكماء )
69
رستم التواريخ ( فارسى )
بدخشان « 1 » و مرغابه و داسنجر و تبت ، و خلخ و فرخار و كاشغر « 2 » و خان بالغ « 3 » و چين و ماچين و ختا و سقلاب « 4 » و بلغار و مسكاو « 5 » و همهء ممالك روس و هفت قرال « 6 » فرنگ و از همهء بر و بحر عالم ، باج و خراج و ارمغانى و پيشكش و تحف و هدايا به درگاه عالمپناه و دربار معدلتمدارش بالطوع و الرغبة مىآوردند ، با حسن نمود و به طيبخاطر و رضاى دل ، بىگفتوشنود . قريب به هزار دختر صبيحهء جميله ، از هر طايفه و قوم و قبيلهء ، از عرب و عجم و ترك و تاجيك و ديلم ، با قواعد عروسى و دامادى ، با بهجت و سرور و دلشادى ، باساز ، كوس و كوركه و نقاره و شهر آيينبستن و چراغان نمودن ، به عقد و نكاح و حبالهء خود درآورده و اولاد و احفادش از ذكور و اناث و كبار و صغار ، تخمينا بهقدر هزار نفر رسيده بودند و همه به ناز و نعمت ، پرورده بودند . همهء امور سلطنت و جهانبانيش موافق نظام و قانون حكيمانهء راست و درست و خوبى و خوشىانگيز ، مصلحتآميز بوده و شهر دلگشاى خلدآساى دار السلطنهء اصفاهان كه پايتخت اعلا بود ، چنان بر متوطنين و ساكنين ، تنگ شده بود ، از فرط معمورى و آبادى ، جا و مكان خالى ، نيست و ناياب شده بود ؛ كه زمين ساده ، زرعى به ده تومان قيمت رسيده بود و يافت نمىشد و از اين قيمت ، بيشتر هم خريد و فروش مىشد ، اما بسيار كم . لاجرم از تنگى مكان ، يك فرسنگ از شهر دور ، قريب به دامنهء كوه صفهء باصفا ، شهر نوى مسمّمى به فرح آباد ، با عمارات عاليه و ابنيهء رفيعه از بيوتات و حجرات و غرفهها و قصرها و ايوانها و كاخها و رواقها و باغچهها و گلزارها و جدولها و حوضها و
--> ( 1 ) - واقع در افغانستان . ( 2 ) - هرسه ، در تركستان . ( 3 ) - اصل : خانبالق . نام قديمى شهر پكن . ( 4 ) - منطقهء قوم اسلاو . ( 5 ) - همان مسكو . ( 6 ) - قرال ، به تركى به معناى رئيس و پادشاه و سردار است .